Hướng dẫn làm thế nào để viết Bash Scripting trong Linux

Biến toàn cục và biến cục bộ trong Bash

Trong Bash scripting:

• Biến toàn cục (global variable): Có thể được sử dụng ở bất cứ đâu trong toàn bộ script.

• Biến cục bộ (local variable): Chỉ có hiệu lực trong hàm (function) nơi nó được khai báo.

Ví dụ:

Kết quả khi thực thi script:

Lưu ý: locallà từ khóa dành riêng trong Bash để khai báo biến cục bộ. Như bạn thấy, giá trị biến toàn cục không bị thay đổi bởi giá trị bên trong hàm.

Truyền đối số vào Bash Script

Khi chạy một Bash script, bạn có thể truyền đối số (tham số) từ dòng lệnh. Dưới đây là một ví dụ cho thấy cách script có thể xử lý các đối số đó:

#!/bin/bash

# Sử dụng các biến định sẵn để truy cập đối số
# In các đối số ra màn hình
echo $1 $2 $3 ' -> echo $1 $2 $3'

# Cũng có thể lưu đối số vào một mảng đặc biệt
args=("$@")
echo ${args[0]} ${args[1]} ${args[2]} ' -> args=("$@"); echo ${args[0]} ${args[1]} ${args[2]}'

# In tất cả các đối số một lúc
echo $@ ' -> echo $@'

# In ra số lượng đối số
echo "Số lượng đối số truyền vào: $# -> echo $#"

Ví dụ khi chạy script với 3 đối số:

Kết quả:

Kết quả:

$ ./subshell.sh

Dòng đầu sử dụng $(uname -o) sẽ chạy lệnh và in kết quả thực tế. Dòng thứ hai chỉ in nguyên văn dòng chữ uname -o.

Đọc dữ liệu người dùng

Bạn có thể dùng lệnh read để thu nhận đầu vào từ người dùng. Điều này giúp script tương tác linh hoạt hơn.

Ví dụ:

#!/bin/bash

echo -e "Hello, please type a word: \c"
read word
echo "The word you entered is: $word"

echo -e "Please type two words: "
read word1 word2
echo "You have entered: \"$word1\" \"$word2\""

echo -e "How do you feel about bash scripting?"
read
echo "You answer: $REPLY – sounds great!"

echo -e "What is your favorite color? (enter multiple colors separated by spaces)"
read -a colours
echo "I also like the colors: ${colours[0]}, ${colours[1]} and ${colours[2]} :-)"

Kết quả khi chạy:

Lệnh trap trong Bash

Lệnh trap được dùng trong Bash script để bắt các tín hiệu (signals) gửi đến script, và thực thi một hàm con (subroutine) khi các tín hiệu đó xảy ra.

Ví dụ bên dưới sẽ phát hiện khi người dùng nhấn Ctrl + C (gửi tín hiệu INT).

#!/bin/bash

# Lệnh trap để gọi hàm bashtrap khi có tín hiệu INT
trap bashtrap INT

# Lệnh xóa màn hình
clear

# Định nghĩa hàm bashtrap sẽ chạy khi Ctrl+C được nhấn
bashtrap() {
       echo "Phát hiện CTRL+C!... Đang chạy trap!"
}

# Vòng lặp từ 1 đến 10
for a in `seq 1 10`; do
       echo "$a/10 để thoát."
       sleep 1
done

echo "Thoát khỏi ví dụ Bash Trap!"

Kết quả khi thực thi:

Lưu ý: Mặc dù Ctrl + C được nhấn hai lần, script vẫn không bị dừng vì trap đã xử lý tín hiệu đó.

Mảng trong Bash Script

Bash hỗ trợ lưu trữ giá trị trong mảng. Dưới đây là hai ví dụ:

1. Khai báo mảng đơn giản

Ví dụ này tạo một mảng gồm 4 phần tử:

#!/bin/bash

# Khai báo mảng với 4 phần tử
ARRAY=('Debian Linux' 'Redhat Linux' 'Ubuntu' 'Linux')

# Lấy số phần tử trong mảng
ELEMENTS=${#ARRAY[@]}

# In từng phần tử của mảng ra màn hình bằng vòng lặp for
for (( i=0; i<$ELEMENTS; i++ )); do
        echo ${ARRAY[$i]}
done

Kết quả khi thực thi:

$ ./arrays.sh


Debian Linux


Redhat Linux


Ubuntu
Linux

2. Đọc dữ liệu từ file vào mảng

Bạn cũng có thể nạp dữ liệu từ một file vào mảng Bash như sau:

#!/bin/bash

# Khai báo mảng
declare -a ARRAY

# Gán bộ đọc 10 với stdin
exec 10<&0

# Đọc dữ liệu từ file truyền vào dưới dạng đối số
exec < $1

let count=0

while read LINE; do
     ARRAY[$count]=$LINE
    ((count++))
done

echo "Số phần tử trong mảng: ${#ARRAY[@]}"
echo "Nội dung mảng: ${ARRAY[@]}"

# Khôi phục stdin ban đầu
exec 0<&10 10<&-

Giả sử chúng ta có một file làbash.txtchứa:

Bash

Scripting


Tutorial


Guide

Khi chạy script:

$ ./bash-script.sh bash.txt

Số phần tử trong mảng: 4


Bash Scripting Tutorial Guide

Câu lệnh điều kiện if/else/fi trong Bash

Dưới đây là ví dụ đơn giản kiểm tra xem một thư mục có tồn tại hay không. Tùy vào kết quả, script sẽ thực hiện một trong hai hành động.

Lưu ý: Cần có dấu cách cả trước và sau dấu ngoặc vuông [ và ] – nếu không chạy sẽ bị lỗi!

#!/bin/bash

directory="./BashScripting"

# Kiểm tra nếu thư mục tồn tại
if [ -d $directory ]; then
   echo "Thư mục tồn tại"
else
   echo "Thư mục không tồn tại"
fi

Kết quả:

$ ./bash_if_else.sh


Thư mục không tồn tại

$ mkdir BashScripting

$ ./bash_if_else.sh


Thư mục tồn tại

Câu lệnh if/else lồng nhau (nested if/else)

Bạn có thể đặt một câu lệnh if bên trong một câu if khác — gọi là lồng nhau. Dưới đây là ví dụ kiểm tra lựa chọn của người dùng:

#!/bin/bash

# Khai báo biến lựa chọn với giá trị mặc định là 4
choice=4

# Hiển thị menu
echo "1. Bash"
echo "2. Scripting"
echo "3. Tutorial"
echo -n "Vui lòng chọn một từ [1,2 hoặc 3]? "

# Vòng lặp while chạy cho đến khi chọn hợp lệ
while [ $choice -eq 4 ]; do
    read choice

    if  [ $choice -eq 1 ];  then
       echo "Bạn đã chọn: Bash"
    else
       if  [ $choice -eq 2 ];  then
           echo "Bạn đã chọn: Scripting"
       else
          if [ $choice -eq 3 ]; then
             echo "Bạn đã chọn: Tutorial"
          else
              echo "Vui lòng chọn từ 1 đến 3!"
              echo "1. Bash"
              echo "2. Scripting"
              echo "3. Tutorial"
              echo -n "Chọn lại nhé [1,2 hoặc 3]? "
              choice=4
            fi
        fi
   fi
done

$ ./nested_if_else.sh
1. Bash
2. Scripting
3. Tutorial
Vui lòng chọn một từ [1,2 hoặc 3]? 5
Vui lòng chọn từ 1 đến 3!
…
Chọn lại nhé [1,2 hoặc 3]? 2
Bạn đã chọn: Scripting

So sánh trong Bash

Bash có thể so sánh số nguyên (integers) hoặc chuỗi (strings) để xác định xem chúng bằng nhau, lớn hơn, hay nhỏ hơn.

---

So sánh số nguyên

Toán tử	Ý nghĩa
-lt	nhỏ hơn
-gt	lớn hơn
-le	nhỏ hơn hoặc bằng
-ge	lớn hơn hoặc bằng
-eq	bằng nhau
-ne	không bằng

Ví dụ 1: Hai số bằng nhau

#!/bin/bash
NUM1=2
NUM2=2

if [ $NUM1 -eq $NUM2 ]; then
   echo "Hai giá trị bằng nhau"
else
   echo "Hai giá trị KHÔNG bằng nhau"
fi

Kết quả:

Hai giá trị bằng nhau

Ví dụ 2: Hai số khác nhau

#!/bin/bash

NUM1=2
NUM2=1

if [ $NUM1 -eq $NUM2 ]; then
   echo "Hai giá trị bằng nhau"
else
   echo "Hai giá trị KHÔNG bằng nhau"
fi

Kết quả:

Hai giá trị KHÔNG bằng nhau

Ví dụ 3: So sánh và xác định số lớn hơn

#!/bin/bash

NUM1=2
NUM2=1

if [ $NUM1 -eq $NUM2 ]; then
   echo "Hai giá trị bằng nhau"
elif [ $NUM1 -gt $NUM2 ]; then
   echo "NUM1 lớn hơn NUM2"
else
   echo "NUM2 lớn hơn NUM1"
fi

Kết quả:

NUM1 lớn hơn NUM2

So sánh chuỗi trong Bash

Toán tử	Ý nghĩa
=	bằng nhau
!=	không bằng
<	nhỏ hơn (theo thứ tự từ điển)
>	lớn hơn (theo thứ tự từ điển)
-n s1	chuỗi s1 không rỗng
-z s1	chuỗi s1 rỗng

Ví dụ 1: Hai chuỗi khác nhau

#!/bin/bash

S1="Bash"

S2="Scripting"

if [ $S1 = $S2 ]; then

    echo "Hai chuỗi bằng nhau"

else

   echo "Hai chuỗi KHÔNG bằng nhau"

fi

Kết quả:

Hai chuỗi KHÔNG bằng nhau


---

Ví dụ 2: Hai chuỗi giống nhau

#!/bin/bash

S1="Bash"

S2="Bash"

if [ $S1 = $S2 ]; then

    echo "Hai chuỗi bằng nhau"

else

    echo "Hai chuỗi KHÔNG bằng nhau"
fi

Kết quả:

Hai chuỗi bằng nhau

Kiểm tra file và thư mục trong Bash

Bash cung cấp nhiều cách để kiểm tra thuộc tính của file hoặc thư mục. Dưới đây là bảng tổng hợp các tùy chọn phổ biến:

Toán tử	Mô tả
-b	File là file khối (block special file)
-c	File là file ký tự (character special file)
-d	Kiểm tra có phải là thư mục không
-e	File hoặc thư mục có tồn tại không
-f	File thường (không phải thư mục)
-G	File tồn tại và thuộc nhóm hiện tại
-g	File có thiết lập bit set-group-ID
-k	File có sticky bit
-L	File là liên kết mềm (symbolic link)
-O	File thuộc quyền sở hữu của người dùng hiện tại
-r	File có thể đọc được
-s	File có dung lượng khác 0
-S	File là socket
-u	File có thiết lập bit set-user-ID
-w	File có thể ghi
-x	File có thể thực thi

Ví dụ: Kiểm tra sự tồn tại của file

#!/bin/bash

file="./file"

if [ -e $file ]; then

  echo "File tồn tại"

else

  echo "File không tồn tại"

fi

---

Kết quả:

$ ./filetesting.sh


File không tồn tại


$ touch file


$ ./filetesting.sh

File tồn tại


---

Ví dụ nâng cao: Chờ đến khi file được tạo

Script này sẽ chờ cho đến khi tệp myfile xuất hiện, sử dụng vòng lặp while và dấu ! để phủ định điều kiện:

#!/bin/bash

while [ ! -e myfile ]; do

   sleep 1


done

Script sẽ “ngủ” cho đến khi file myfile được tạo ra.

Vòng lặp trong Bash

Bash hỗ trợ nhiều loại vòng lặp để thực hiện lặp lại thao tác, gồm: for, while, và until. Dưới đây là ví dụ về từng loại:

---

Vòng lặp for

Script dưới đây sẽ liệt kê tất cả các files và thư mục trong thư mục /var/:

#!/bin/bash

# Vòng lặp for trong Bash

for f in $(ls /var/);do

     echo $f

done

Bạn cũng có thể thực hiện vòng lặp for ngay trong dòng lệnh mà không cần file script:

$ for f in $(ls /var/); do echo $f; done

---

Kết quả ví dụ:

account adm cache crash db empty ftp games gopher kerberos lib local lock log mail nis opt preserve run snap spool tmp www yp

---

Vòng lặp while

Vòng lặp while tiếp tục lặp cho đến khi điều kiện là sai. Ví dụ:

#!/bin/bash

COUNT=6


# Vòng lặp while

while [ $COUNT -gt 0 ]; do

    echo "Giá trị hiện tại: $COUNT"


    let COUNT=COUNT-1


done

Kết quả:

Giá trị hiện tại: 6
Giá trị hiện tại: 5
...
Giá trị hiện tại: 1

---

Vòng lặp until

until hoạt động ngược với while: nó lặp cho đến khi điều kiện là đúng.

#!/bin/bash

COUNT=0


# Vòng lặp until

until [ $COUNT -gt 5 ];do

     echo "Giá trị hiện tại: $COUNT"


     let COUNT=COUNT+1


done

Kết quả:

Giá trị hiện tại: 0

Giá trị hiện tại: 1

...


Giá trị hiện tại: 5

Hàm trong Bash

Bash cho phép bạn định nghĩa các hàm (functions) để tái sử dụng các khối codes. Bạn có thể định nghĩa hàm ở bất kỳ đâu trong script và gọi nó ở bất kỳ chỗ nào sau đó trong Bash.

Ví dụ: Định nghĩa và gọi hàm

Kết quả khi chạy:

Lệnh select trong Bash

Lệnh select cho phép tạo menu lựa chọn để người dùng chọn một giá trị từ danh sách.

Ví dụ: Menu chọn một từ

Kết quả khi chạy:

Dòng PS3 giúp thay đổi nội dung câu hỏi xuất hiện khi người dùng được yêu cầu chọn. Dòng break đảm bảo vòng lặp select chỉ chạy một lần.

Câu lệnh case trong Bash

Câu lệnh case giúp xử lý nhiều lựa chọn dễ dàng và gọn gàng hơn so với việc dùng nhiều lệnh điều kiện if/elif/else.

Ví dụ: Chọn ngôn ngữ lập trình yêu thích

Kết quả khi chạy:

Câu lệnh case cực kỳ hữu ích khi bạn cần kiểm tra nhiều giá trị đầu vào mà không muốn dùng nhiều dòng lệnh điều kiện if.

Dấu ngoặc và ký tự đặc biệt trong Bash

Việc hiểu cách sử dụng dấu ngoặc đơn ', dấu ngoặc kép " và ký tự đặc biệt là rất quan trọng trong việc viết Bash script hiệu quả.

1. Ký tự escape (\) – loại bỏ ý nghĩa đặc biệt

Dùng \ để vô hiệu hóa (escape) ý nghĩa đặc biệt của các ký tự meta, giúp chúng được đọc theo nghĩa đen.

Kết quả:

2. Dấu ngoặc đơn ' '

Dấu ngoặc đơn sẽ vô hiệu hóa tất cả ký tự đặc biệt, kể cả $, ", và \.

Kết quả:

Không thể dùng dấu ' bên trong một cặp dấu '...' (ngay cả khi escape bằng \).

3. Dấu ngoặc kép " "

Dấu ngoặc kép cho phép thay thế biến ($) và sử dụng ký tự escape (\, `), nhưng vẫn giữ nguyên phần còn lại.

Kết quả:

$./BASH_VAR
Đây là Bash Script và “Bash Script” dùng lệnh backticks: [hiển thị ngày giờ hiện tại]

Dưới đây là phần tiếp theo về Phép toán số học trong Bash (Arithmetic Operations):

Phép toán số học trong Bash

Bash hỗ trợ thực hiện các phép toán như cộng, trừ, nhân, chia, chia dư, lũy thừa…

Ví dụ: Cách tính cộng đơn giản

Chạy Script:

$ ./bash_addition_calc.sh 88 12

Kết quả:

Phép toán cơ bản với let

Mở rộng số học Bash: $(( )) và $[ ]

Làm tròn số thực trong Bash

Sử dụng printf để làm tròn số thực:

Kết quả:

Tính toán số thực với bc

Bash không hỗ trợ tính toán số thực một cách trực tiếp, nhưng bạn có thể dùng công cụ bc:

Kết quả ví dụ:

Chuyển hướng đầu ra trong Bash

Bash cho phép bạn chuyển hướng đầu ra chuẩn (STDOUT) và lỗi chuẩn (STDERR) đến các tệp hoặc lẫn nhau.

1. Chuyển STDOUT sang STDERR

Thử chạy script:

2. Chuyển STDERR sang STDOUT

Giả sử truy cập một file mà user của bạn không có quyền:

3. Chuyển hướng stdout mặc định ra màn hình

4. Ghi stdout vào file

5. Ghi stderr vào file

6. Ghi cả stdout và stderr vào cùng một file

Hoặc cách viết khác:

Kết luận

Trong hướng dẫn Bash này, bạn đã học:

• Cách viết script cơ bản và nâng cao

• Cách dùng biến, vòng lặp, hàm, xử lý lỗi

• Cách xử lý file, phép toán, chuỗi, và chuyển hướng đầu ra

Với những kiến thức này, bạn có thể tạo ra các Bash script tùy chỉnh để tự động hóa các tác vụ hiệu quả cho công việc của bạn trong Linux.

Ngoài ra để biết được cách tạo một script hiển thị các thông tin quan trọng của một Linux Server bạn có thể tham khảo thêm về Hướng dẫn Viết Bash Script Để Hiển Thị Thông Tin Hệ Thống Linux

Đừng quên chia sẻ nếu bạn thấy bài viết hữu ích!
Hãy theo dõi blog để cập nhật nhiều bài viết có hướng dẫn chuyên sâu hơn.

#BashScripting #HướngDẫnLậpTrìnhShell#LậpTrìnhBash#TựĐộngHóaLinux#ViếtScriptLinux#LậpTrìnhShellLinux#BashScriptChoNgườiMớiBắtĐầu